موسیقی اصیل ایرانی
 
 
آثار اساتید موسیقی ایران
 

دستگاه شور

مقام شور معمولترین دستگاه موسیقی ملی ماست و دارای گام مخصوصی است که بگامهای بزرگ و کوچک شباهت ندارد . گام شوم نت محسوس ندارد بهمین جهت پایین رونده است .

این گام بیکی از مقامات یونان قدیم شباهت دارد . آن گام یونانی از قرن ششم میلادی در کلیساهای اروپا مورد استفاده داشته و ازین جا میتوان برابطه موسیقی قدیم ایران و یونان پی برد .

آواز شور جذبه و لطف خاصی دارد و شاعرانه و دلفریب است . از ملال و حزن درونی حکایت میکند و گاه با ناله ی موثر نصیحت میکند و دلداری میدهد .

این آواز برای ابزار احساسات درونی مانند عشق و محبت ، عاطفه و ترحم و امثال آن بسیار مناسب است . ناله های آواز شور کاملا طبیعی است و غمگری آن مانند آواز دشتی خانمان سوز وجانگداز نیست .شور را میتوان بانسان سالخورده با تجربه ای شبیه کرد که در مقابل ناسازگاری روزگار سر بزانوی غم نمیگذارد و اشک حسرت نمیبارد بلکه با کمال صبوری و بردباری درس بی علاقه گی و عدم دلبستگی به عالم مادی فانی می دهد .

آواز شور نمونه کافیست از احساسات و اخلاق ملی اسلاف ما . گویی روح عارفانه و متصوف مردم ایران را کاملا مجسم میکند . شنونده دقیق میتواند از استماع این آواز ، بزیبایی مناظر ایران و صفات خاص مردم این سرزمین پی برد . این آواز در روشنایی مهتاب و کبار جویباران آرام و در سکوت و خاموشی طبیعت که هر ایرانی را مجذوب میکند تاثیر بسزایی دارد و خود شمه ایست از رموز عوالم عرفانی که ذوق اهالی مشرق زمین بتجسس آن بسیار علاقمندی بوده است . خاصه اینکه آواز شور دارای نواهاییست نجیب و موقر و جلوه ایست از وارستگی روح عارفان ایران زمین .

در دستگاه شور پس از درآمدهای اولیه ، قطعه سه ضربی شور بنام کرشمه و گوشه ای بنام هزار مرتبه که این شعر با آن خوانده میشود :

هزار مرتبه به به از آن لب شکرینت        خدا کند که نباشد اجل بقصد کمینت

نواخته میشود . پس از آن گوشه راهوری یا رهاوی بگوش میرسد که بغلط به رهاب معمول شده است .

در شور چنین معمول است که پس از درآمد و نواختن چند گوشه ای که بدان اشاره شد وارد شوری میشویم که یک چهارم درست بالاتر است و این تغییر مایه تا مدتها ادامه دارد . بنابرین چون درین برنامه شور را در پرده سل مینوازیم ، ازین جا وارد شور دو میشویم . و درین جا هم گوشه هایی بنام نغمه کرشمه و حزین نواخته میشود .

سپس آهنگی بنام زیرکش سلمک و سلمک مینوازند که در آنجا گاه نت ر بکار و گاه کرن است . بعد نغمه ای موسوم به ملانازی و خسروانی بگوش میرسد . سپس آهنگی است بنام گلریز و نشیب و فراز ( یا اوج و حضیض ) بعد دوباره وارد شور اولیه ( سل ) میشویم و گوشه های بزگ و کوچک نواخته میشود و از آن پس نغمه ایست موسوم به صفا که فرودی است به شور دو . درین جا آهنگی بنام دوبیتی نواخته میشود که این شعر را با آن میخوانند :

اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را        به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

پس از آن گوشه ای بنام خارا نواخته میشود که در شور سل است و بشور دو فرود می آید و آهنگی بنام فجر که فرودش به شور سل است . سپس نغمه ای موسوم به پنجه کردی مینوازند .

درین جا نغمه ای بنام عزال نواخته میشود که در شور سل ( وسط دسته ) است . اکنون باید درین جا توضیحی داده شود . قدما قسمتی از ساز را که نزدیک گوشی ها و سر ساز است بالا دسته وقسمت نزدیک خرک را پایین دسته و قسمت میان این دو را وسط دسته مینامیدند . کسانی که با خط موسیقی آشنایی دارند میدانند که در روی پنج خط حامل هرچه بالاتر برویم صداها زیرتر میشود و هرچه پایین بیاییم صداها بم تر میشود وباین قاعده در اصطلاح موسیقی علمی بالا در مقابل زیر و پایین در مقابل بم استعمال میشود . در صورتیکه مطابق اصول قدما صدای بالا دسته از پایین دسته بم تر است . پس اصطلاح بالا دسته و پایین دسته درست عکس قاعده علمی بکار رفته است .

آهنگ گریلی که دوضربی سنگین است و اشعاری با آن خوانده میشود در شور دو یا باصطلاح قدما در شور پایین دسته است که به شور سل ( وسط دسته ) فرود می آید و این شعر با آن خوانده میشود :

بمژگان سیه کردی هزاران رخنه در دینم       بیا کز بچشم بیمارت هزاران درد برچینم

گریلی شستی هم نوعی دیگر از گریلی است . از آهنگهایی که در شور پایین دسته نواخته میشود یکی هم رضوی است که در شور دو میباشد و مقدمه آن سه ضربیست . دیگر آهنگ فجر که یک بار دیگر درین جا در پرده سل نواخته میشود . همچنین نغمه حسینی که آن هم در پرده سل است و شهناز که نغمه ایست مشهور و در پرده دو میباشد و به شور سل خاتمه پیدا میکند .

دستگاه شور متعلقاتی مانند : ابوعطا ، بیات ترک ، افشاری ، دشتی و کرد بیات دارد که در آتیه مورد بحث قرار خواهد گرفت .

 

در اینجا چند برنامه که در دستگاه شور اجرا شده تقدیمتان میگردد :

  

شهیدی

 

گلهای تازه 21 بشنو از نی

با همکاری هنرمندان

عبدالوهاب شهیدی ، منصور صارمی ، حسن ناهید ، امیرناصر افتتاح ، جهانگیر ملک

اشعار از مولوی

گوینده فخری نیکزاد

صدابردار محمد جهانفرد

دانلود کنید

 

شجریان

 

گلهای تازه 85

با همکاری هنرمندان

سیاوش ( شجریان ) ، لطف اله مجد ، پرویز یاحقی ، امیرناصر افتتاح

غزل ها از حافظ

گوینده فخری نیکزاد

دانلود کنید

 

تکنوازان برنامه شماره 115

با همکاری هنرمندان

حبیب اله بدیعی ، منصور صارمی ، جهانگیر ملک

 

دانلود کنید

 

 

 

 |+| نوشته شده در  شنبه 1388/01/29ساعت 19:3  توسط رسول ناصری زاد  | 
 
  بالا